Historia kalendarza

Dziś kalendarze to małe dzieła sztuki, które często traktowane są bardziej jako ozdoba pozwalająca na nadanie pomieszczeniom wyjątkowego wyglądu, niż służące do kontrolowania czasu. Wydawane w limitowanych edycjach osiągają ogromne kwoty na licytacjach, świadczyć mogą o statusie społecznym właścicieli. Przyjmując różnorodne formy doskonale wyglądają zdobiąc ściany, stojąc na biurkach czy goszcząc w teczce biznesmena. Mimo szybkiego rozwoju Internetu, gdzie bez problemu napotkamy na kalendarze wirtualne, ich papierowe odpowiedniki cieszą się niesłabnącą popularnością u osób w różnym wieku.

Słowo „Kalendarz” pochodzi z greki i znaczy tyle co „zwołuję” – kaleo. Odnosi się do sytuacji Rzymian, gdzie na początku miesiąca kapłan zwoływał mieszkańców chcąc zakomunikować im ile w danym miesiącu przypada dni oraz wyróżnić te świąteczne. W łacinie pierwszy dzień miesiąca nosił nazwę calendae, zaś księga, w której zapisywano wydatki i przychody, fazy księżyca czy święta określano mianem calendarium.

Jaką funkcję pełni kalendarz?

Kalendarz służy do ujednolicenia czasu, wyznacza podział na poszczególne jednostki. Oparty o działania natury – czas, gdy Ziemia wykona obrót wokół własnej osi – prezentuje dni, miesiące, lata. Podział szczegółowy – na godziny i tygodnie – jest sztuczny. Miesiąc odnosi się do cyklu zmienności faz księżyca. Pełny cykl trwa 29,53059 dni i nazywa się miesiącem synodycznym.

Dzisiaj używany kalendarz nosi nazwę gregoriańskiego i posiada wiele poprzedników. W Mezopotamii obowiązywał kalendarz babiloński, w Chinach i na Tajwanie oraz sąsiednich państwach czas wyznaczał kalendarz chiński, w starożytnej Grecji posługiwano się kalendarzem księżycowym. Popularny kalendarz Majów zupełnie odbiegał od pozostałych, gdyż nie odnosił się do zjawisk astronomicznych.

Pierwsze formy drukowane

Wynalazek druku w znaczny sposób wpłynął na rozpowszechnienie się kalendarzy. Francuzi w XIV w. niezwykle cenili pełne przepowiedni almanachy Nostradamusa, z którymi z kolei walczyły władze kościelne i świeckie aż do reformacji, gdy zmieniono ich profil na popularnonaukowy.

Wiek XVII i XVIII to czas, gdy w Europie pojawiają się kalendarze polityczne i genealogiczne, które nawiązywały do francuskiego Almanach Royal i niemieckiego Almanach de Gotha. Pod koniec tego czasu charakter kalendarzy uległ diametralnym zmianom. Wypełniano je wiadomościami historycznymi, geograficznymi i wydarzeniami ze świata. Popularność kalendarzy zaczęto wykorzystywać do szerzenia swoich ideologii.

Kalendarze w Polsce

Krzysztof_Celestyn_Mrongowiusz_Kalendarz_pruski_polski_Królewiec_1793Autorami pierwszy kalendarzy, które ukazały się w naszym kraju byli duchowni katoliccy. Tworzone w łacinie służyły przede wszystkim księżom prezentują im dni świąteczne. Dołączane były do brewiarzy, modlitewników i mszałów.

Miastem, które szczególne przysłużyło się w pierwszych etapach powstawania polskich kalendarzy był Kraków. Właśnie tam, w 1404 roku na Akademii Krakowskiej powstała katedra astronomii, która zajmowała się nauką o kalendarzu.

W 1475 r. Kasper Straube – krakowski drukarz, wydał pierwszy kalendarz ścienny. Dał tym samym początek kalendarzom, które cieszyły się coraz większą popularnością i wydawane były we Wiedniu, Heidelbergu, Rzymie i Lipsku pod nazwą „Practica Cracoviensis”.

Kilkadziesiąt lat później światło dzienne ujrzał pierwszy kalendarz drukowany w języku polskim. Dokładnie w 1516 roku Jan Haller dał początek ojczystym wydawnictwom. W podobnym czasie – w 1531 r. – Florian Ungier opublikował pierwszy kalendarz ścienny, który przetrwał do dziś.

Inną ważną datą w historii kalendarza w Polsce bez wątpienia jest rok 1583, kiedy to w Krakowie – największym ośrodku wydawniczym tego rodzaju druków – światło dzienne ujrzał pierwszy kalendarz gregoriański.

Na nową formę – kalendarz kieszonkowy – trzeba było czekać około 150 lat. W 1737 r. Jan Poszakowski wydał w Wilnie pierwszy kalendarz w małym formacie, nazywany politycznym. Zamieszczając „rewolucje roczne, lunacje, zaćmienia słońca i księżyca, koncylja powszechne, herezje, zakony, serie królów polskich, dzień narodzenia panów i inne rzeczy ciekawie do politycznych rozmów służące” zaprzestał z dotychczasową przesądnością.

Kalendarze to część kultury

Kalendarze od pierwszych momentów na rynku wydawniczym cieszyły się sporą popularnością w znaczny sposób oddziałując na czytelników. Na początku służyły do przekazywania informacji, później traktowane były jako nośnik ideologii twórców i popularyzacji wiedzy dzięki czemu miały ogromny wpływ na kształtowanie umysłowości społecznej. Do dziś są chętnie stosowane, będąc pomocnymi w organizacji czasu. Mimo stale rosnącej popularności wirtualnych organizerów i plannerów, wciąż są chętnie kupowane i wykorzystywane w domu czy pracy.

Pozdrawiamy, Jotan.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie będzie publikowany. Zaznaczone pola są obowiązkowe *

*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>